Anima-Animus Dengesinin İlişkilerdeki Rolü ve Psikopatolojik Yansımaları: Analitik Psikoloji ve Klinik Psikoloji Çerçevesinde Bir Derleme

Gamze Küçükaslan; Reşat Güven; Buse Odabaşı; Deniz Ergün

doi:10.35365/cjhs.26.2.05

Authors

Gamze Küçükaslan Kıbırs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0009-0000-1848-5024
Reşat Güven Cyprus Health and Social Sciences University https://orcid.org/0009-0004-9989-4020
Buse Odabaşı Cyprus Health and Social Sciences University https://orcid.org/0009-0007-0532-6682
Deniz Ergün Cyprus Health and Social Sciences University https://orcid.org/0000-0003-4336-6988

DOI:

https://doi.org/10.35365/cjhs.26.2.05

Keywords:

Anima, Animus, Archetype, Individuation, Analytical psychology, Clinical psychology

Abstract

This study is a systematic review examining the role of anima and animus archetypes in the spiritual integration processes of individuals, their effects on interpersonal relationships, and their psychopathological manifestations within the framework of Carl Gustav Jung’s analytical psychology theory. Anima and animus are defined as opposite-sex archetypes located in the unconscious of the individual and play a decisive role in the individuation process. In this context, the effects of anima and animus on the individual’s psychological development, relational patterns, spiritual balance, and clinical psychopathological presentations were evaluated comprehensively based on the literature. The literature review was conducted through various national and international academic databases, primarily Google Scholar, using the keywords "anima," "animus," "archetype," "individuation," "spiritual integration," and "analytical psychology." PRISMA principles were followed throughout the research process, and 41 studies meeting the established criteria were included in the review. The findings show that the balanced integration of anima and animus creates significant positive effects on both the relational and psychological health of the individual. It was found that individuals project their unconscious archetypal contents onto their partners through the projection mechanism, and this constitutes the primary source of relational conflicts. It was also observed that suppression or denial of archetypes leads to internal conflicts, communication difficulties, and psychological imbalances; furthermore, depressive disorders, personality disorders, post-traumatic stress disorder, and anxiety disorders may be understood as clinical manifestations of failed archetypal integration. In terms of psychotherapy applications, integrating anima-animus awareness into clinical processes significantly supports clients' self-awareness and empathic development processes. Sociocultural context and individual differences were also identified as significant moderating variables in shaping these archetypes. In light of these findings, it is concluded that anima-animus awareness provides a valuable theoretical and applied framework for clinical psychology applications and psychotherapy processes.

References

Altunkaya, U., & Hocaoğlu, Ç. (2025). Az bilinen bir tanı: “dissosiyatif kimlik bozukluğu”. Bir gözden geçirme. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 5(10), 45–66.

https://doi.org/10.51503/gpd.1496630

Aras, N. Y., Topkaya, N., & Şahin, E. (2023). Yetişkin bireylerde cinsiyet, çocukluk çağı travmaları, yaşamda anlam, öz-şefkat ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkinin incelenmesi. İçtimaiyat, 7(1), 168–183. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1168719

Arıcı Özcan, N., & Arslan, R. (2020). Travma sonrası stres ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide sosyal desteğin ve maneviyatın aracı rolü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 299–314. https://doi.org/10.17755/esosder.548142

Beebe, J. (2004). Understanding consciousness through the theory of psychological types. J. Cambray & L. Carter (Eds.), Analytical psychology: Contemporary perspectives in Jungian analysis içinde (s. 83–115). Brunner-Routledge. ISBN-13: 978-1583919996

Bozkurt, R., & Koyuncu, A. A. (2023). Beden ve benlik ilişkisi: Teorik bir değerlendirme. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 271–281.

https://doi.org/10.29029/busbed.1212484

Bozyer, Ö., & Bostancıoğlu, Z. (2025). Jung’un arketip teorisi bağlamında kahraman ve antikahraman olarak “Bahar” ve “Rengin”: Bahar dizisinde kadın anlatısı. İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS), 14(1), 413–435. https://doi.org/10.54282/inijoss.1527498

Cwik, A. J. (2011). Associative dreaming: Reverie and active imagination. Journal of Analytical Psychology, 56(1), 14–36. https://doi.org/10.1111/j.1468-5922.2010.01888.x

Derin, S. (2017). Analitik psikoloji: C. Jung. A. Uzunöz (Ed.), Kişilik kuramları: Gerçek yaşamdan kişilik analizi örnekleriyle içinde (s. 104–149). Pegem Akademi.

https://doi.org/10.14527/9786052410356.04

Ege, F. (2021). Campbell’in monomit ve Jung’un arketip kavramları bağlamında “Trak Trak Kabakcığım” masalının incelenmesi. Humanitas Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 9(17), 231–243. https://doi.org/10.20304/HUMANITAS.809134

Erdem, M. (2024). Yetişkinlerle çalışan terapistlerin karşı aktarım deneyimleri. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (27), 129–141. https://doi.org/10.29029/busbed.1393964

Erkurt, G. Ş., & Aşık, B. (2021). Wolfgang Borchert’in seçili öykülerinde empati olgusunun anima ve animus arketipleri ile habitus kavramı bağlamında çözümlemesi. KARE Uluslararası Karşılaştırmalı Edebiyat Dergisi, Özel Sayı, 49–64.

https://doi.org/10.38060/kare.939052

Gül, D., & Albayrak Aydemir, N. (2025). Psikolojide toplumsal cinsiyet çalışmalarının sömürgesizleştiricilik açısından tarihi bir değerlendirmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(11), 287–298.

https://doi.org/10.54558/jiss.1536500

Gülüm, İ. V., Dilekler-Aldemir, İ., İkizer, G., & Karancı, A. N. (2025). Terapötik Mevcudiyet Envanteri’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Klinik Psikoloji Dergisi, 9(1), 27–40.

https://doi.org/10.57127/kpd.26024438.1470442

Gürer Serin, S., & Eker, E. (2021). Jung’un “anima” arketipinin karşı cinsle ilişkilerdeki etkisinin Ted Bundy üzerinden incelenmesi. The Journal of Social Sciences, 8(50), 592–607. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.49104

Hekimoğlu, F. G. (2023). Sanat terapisi sürecinde aktif imgelem tekniğinin Jung perspektifinden değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 58, 261–287. https://doi.org/10.21054/deuifd.1389151

Jung, C. G. (2005). Dört arketip (Z. A. Yılmazer, Çev.). Metis Yayınları. ISBN-13: 978-9753424141

Kabalcı, E. S. (2019). Anne arketipinin Didem Madak’ın şiirlerindeki izleri. Folklor/Edebiyat, 25(97), 167–182. https://doi.org/10.22559/folklor.847

Karakaya, H., & Özkan, S. (2024). “Erkeklik” ve toplumsal cinsiyet: Nitel bir araştırma. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(1), 118–139.

https://doi.org/10.46849/guiibd.1484778

Karakuyu, E., & Temel Eğinli, A. (2023). Sosyal medyada benlik sunumu: Instagram’da influencerların benlik sunumunda sözsüz davranış unsurlarına yönelik bir araştırma. International Academic Social Resources Journal, 8(50), 2813–2822. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.70551

Kavut, S. (2020). Carl Gustav Jung: Kavramları, kuramları ve düşünce yapısı üzerine bir inceleme. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 6(2), 681–695. https://doi.org/10.46442/intjcss.620975

Knox, J. (2003). Archetype, attachment, analysis: Jungian psychology and the emergent mind. Brunner-Routledge. ISBN: 978-1583911297

Knox, J. (2011). Self-agency in psychotherapy: Attachment, autonomy, and intimacy. W. W. Norton & Company. ISBN: 978-0393705591

Main, R. (2004). The rupture of time: Synchronicity and Jung’s critique of modern Western culture. Brunner-Routledge. ISBN: 978-1583912287

Mamik Gül, F., & Aydın, B. (2025). Bağlanma stillerinin çocukluk çağı travmatik yaşantıları ve ilişkilere dair bilişsel çarpıtmalar açısından incelenmesi: Romantik ilişkisi bulunan bireylerle bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 4277–4294. https://doi.org/10.53444/deubefd.1732072

Nalçacıgil, E. (2024). Analitik psikoloji doğrultusunda mutasavvıf şairlerin şiirlerinde gölgeler. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 28(2), 865–889. https://doi.org/10.18505/cuid.1516312

Okur, S. (2024). Analitik psikolojinin bireyleşme kavramı ile tasavvufun kemâl kavramına kıyaslamalı bir yaklaşım. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 59, 353–373. https://doi.org/10.21054/deuifd.1363533

Özdemir Yılmaz, P. (2025). Carl Gustav Jung: Analitik psikoloji. Kişilik kuramları içinde (s. 59–92). Akademisyen Yayınevi. https://doi.org/10.37609/akya.3564.c6851

Roesler, C. (2013). Evidence for the effectiveness of Jungian psychotherapy: A review of empirical studies. Behavioral Sciences, 3(4), 562–575. https://doi.org/10.3390/bs3040562

Rowland, S. (2002). Jung: A feminist revision. Polity Press. ISBN: 978-0745625171

Samuels, A., Shorter, B., & Plaut, F. (1986). A critical dictionary of Jungian analysis. Routledge & Kegan Paul.

ISBN: 978-0415059107

Schmidt, A. (2019). Kernberg ve Kohut’un narsisistik kişilik bozukluğu kuramlarının karşılaştırması. Türk Psikiyatri Dergisi, 30(2), 137–141. https://doi.org/10.5080/u23484

Serrican, E. (2015). Carl Gustav Jung’un analitik psikoloji kuramındaki arketip kavramının edebiyata yansıması. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1(4), 1205–1215.

https://doi.org/10.24289/ijsser.279130

Sırmacı, S. (2025). Psikoterapi etkililiğinde ve terapötik ittifakta empatinin rolü: Sistematik bir gözden geçirme. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 8(15), 75–87.

https://doi.org/10.56955/bpd.1526849

Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039

Stein, M. (1983). In midlife: A Jungian perspective. Spring Publications. ISBN: 978-0882141152

Stein, M. (2010). Jungian psychoanalysis: Working in the spirit of C. G. Jung. Open Court Publishing. ISBN: 978-0812696684

Stevens, A. (2002). Archetype revisited: An updated natural history of the self. Brunner-Routledge. ISBN: 978-0415268073

Topuz, İ., & Aslan, O. (2026). Karanlık ve aydınlık yönlerin uyumu: İkinci dalga pozitif psikolojinin (PP 2.0) keşfi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1526524

Türkan, H. K. (2022). “Altın Bülbül” masalının Jung’un arketipsel sembolizm kuramı bağlamında incelenmesi. Asya Studies, 6(22), 117–124. https://doi.org/10.31455/asya.1128641

Üçkarakaya, N., & Kutlu, B. (2024). Kahraman kadın arketipi olarak Zeyna karakteri ve Yalnız Efe. Türkoloji Dergisi, 27(1), 61–87. https://doi.org/10.53372/turkoloji.1585458

Whitmont, E. C. (1991). The symbolic quest: Basic concepts of analytical psychology. Princeton University Press. ISBN: 978-0691024547

Yıldırım, O., & Öksüz, Y. (2023). Psikolojik danışma sürecindeki terapötik beceri ve koşulların metin analizi yöntemiyle incelenmesi: “In Treatment” dizisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 52, 19–32.

https://doi.org/10.52642/susbed.1335920